شناسنامه
دریکوچک به جهان تفکر/ بابک ذاکری
نگاهی به مجموعههای آشنایی با متفکران
«میخواهم با فلان فیلسوف آشنا نشوم، به نظر شما از چه کتابی شروع کنم؟» اگر 15 سال پیش از کسی این را میپرسیدی، پس از کمی فکر اگر زبان خارجی نمیدانستید، شما را به یکی از کتابهای او که سالها پیش ترجمه شده بود، ارجاع میداد یا اگر حضور ذهن میداشت، آدرس مقالهای را هم میداد که فلانی به مناسبتی در جایی منتشر کرده بود. اما امروز این پرسش پاسخ بلند بالایی دارد: بسیاری کتابها و مقالهها دربارهی فیلسوفان و متفکران مختلف به فارسی ترجمه شده است و آثار بسیاری از متفکران نیز یا در این سالها ترجمه شده یا فلانی و فلانی در کار ترجمهی آنها هستند. در این بین کتابهای بسیاری نیز با عناوینی چون «بنیانگذاران فرهنگ امروز»، «نسل قلم» و «آشنایی با نویسندگان» فلان و بهمان ترجمه و تالیف شده است. این کتابها که البته همگی در یک سطح نیستند، میخواهند دست خواننده را در قدم اول بگیرند و او را به فضای فکری فلان فیلسوف یا مکتب وارد کنند و طرحی کلی از اندیشهی او را برای مخاطب خود رسم کنند. پرسش این است که این گونه کتابها در پی چه هدفی هستند و چه حفرهای را میخواهند پر کنند؟
شاید در وهلهی اول به نظر برسد رونق گرفتن این گونه کتابها به سبب راحتی و قابل هضم بودنشان برای مخاطبی است که دیگر حوصلهی
فکر و عرقریزی برای خواندن مجموعه آثار چند هزارصفحهای نویسندگان و اندیشمندن را ندارد. شاید این حدس بیراه هم نباشد، اما چیز دیگری هم باید در میانه باشد وقتی میبینیم بسیاری از این «کتابهای کوچک» در مجموعههای بزرگ را کسانی نوشتهاند که «سرشان به تنشان» میارزد.
نکتهای دراین بین وجود دارد: ناشران بینالمللی سالهاست پروژههای سریالی را در دستور کار خود قرار دادهاند و در سطوح مختلف برای خوانندگان مختلف کتابهایی تدارک میبینند. برخی از این مجموعهها مانند آنچه انتشارات دانشگاه نیویورک دربارهی فیلسوفان زنده منتشر کرده است و به گفتو گوی زنده بین فیلسوف و منتقدانش میماند و در انتهای هر مقاله یادداشتی از فیلسوف مورد بحث دربارهی آن مقاله آورده شده است؛ به یکی از پر ارجاعترین منابع برای کارهای فلسفی تبدیل شده است.
برخی دیگر از این مجموعهها مانند مجموعهی A very short introduction انتشارات آکسفورد برای مخاطبانی نوشته شده است که برای بار اول با موضوع کتاب برخورد میکنند. نکتهی مهم در انتشار مجموعهها به زبان فارسی این است که ناشران و مترجمان به مجموعههایی چون مجموعهی آکسفورد تمایل بیشتری دارند. البته دلیل آن چندان پوشیده نیست. ترجمهی کتابی فنی دربارهی یک متفکر کاری است سخت و زمانبر که صنعت نحیف کتاب ایران توانایی پرداختن هزینهی آن را ندارد. بیشک یکی از دلایل انتشار کتابهایی از این دست یافتن بازاری جدید برای عرضهی کتاب است به عنوان کالا.
اما دلیل دیگری نیز در این بین وجود دارد و آن پر کردن فاصله بین متخصصانی است که در حوزههای مختلف مشغول به کار هستند. حوزههای مختلف تخصصی چندی است که به جزایر جداافتاده از هم تبدیل شدهاند، هر یک زبان ادبیاتی جدا از هم دارند و چه بسا واژه یا مفهومی را هر یک به معانی مختلف به کار میگیرند. این امری خطرناک است که سبب میشود در گفتوگو و مفاهمه برای همیشه بسته بماند. یک ریاضیدان ممکن است همان قدر از تکامل بداند که یک بچه دانشآموز از مهندسی. راه گشایش این مفاهمه میتواند این باشد که متخصصان هر حوزه کتابهایی تهیه کنند که دیگران با ادبیات رشتهی آنها آشنا شوند.
اما در ایران مجموعهها کارکردی فراتر از این مییابند. در نبود فضای ارتباطی در دانشگاهها این مجموعهها دری شدهاند به جهان خارج؛ دری که خواننده میکوشد از آن راهی به فضاهای تفکر بگشاید. اگر فراموش نشود که این مجموعهها قدم اول هستند و راهی برای آشنایی، چه بسا به دانشگاهی تبدیل شوند که آیندهی فکری جوانی را شکل دهند. چه بسیار مترجمانی که خود برای اولینبار با استفاده از این مجموعهها به وادی ترجمه و تفکر وارد شدهاند. بسیاری از مترجمان جوان این مجموعهها کسانی هستند که با مجموعههایی چونان «بنیانگذاران فرهنگ امروز» به این وادی کشیده شدهاند. علاوه بر این بازار خوب این کتابها ناشران را به چاپ کتابهای «مفید و مختصر» علاقهمند کرده است. به همین دلیل عجیب نیست که مجموعهی دویست و چند جلدی آکسفورد توجه بسیاری از ناشران را در ایران به خود جلب کند؛ انتشارات ماهی، انتشارات بصیرت، انتشارات افق و انتشارات علم از جمله ناشرانی هستند که دست به کار ترجمهی این مجموعه شدهاند و چه بسا ناشرانی دیگر تصمیم به انتشار جلدهایی از این مجموعه گرفته باشند.
همانطور که گفته شد، با اینکه این کتابها میتوانند بسیار سودمند باشند؛ اما اگر این رویکرد ادامه پیدا کند و سبب مغفول ماندن آثار اصلی متفکران شود، میتواند به فرهنگ فارسیزبانان لطمهی زیادی وارد کند. بسیار بد خواهد بود اگر 15 سال دیگر در پاسخ به این پرسش یک دانشجوی جوان که «میخواهم با فلان فیلسوف آشنا شوم، به نظر شما از چه کتابی شروع کنم؟» استاد یا نویسندهای لیست کتابهای قدم اول یا «فلانی را چگونه بخوانیم» را فقط در چنته داشته باشد. چرا که آشنایی عمیق و درست با یک متفکر به هیچوجه از شروح و مقدمهها به دست نمیآید و راهی جز کلنجار رفتن با مجموعه آثار حجیم و سخت متفکران وجود ندارد،آنچنان که به قول مارکس برای رسیدن به قلهی دانش هیچ راه شاهواری وجود ندارد.
شرق
۱۳۸۹/۰۲/۱۹
مطالب مرتبط
هم اندیشی
ارسال صفحه به دوستان
چاپ
تقدیر رییس سازمان سینمایی از گونترگراس! / کیوان کثیریان
بار پیش که با نامهی ناشیانه و حمایت بیجهت از "فون تریه" و واکنش تحقیرآمیز فیلمساز دانمارکی، حیثیت برای ما باقی نگذاشت، این بارهم با این موضع گیری در برابر شعر گونترگراس، همان آبروریزی تکرار شد. آخر وقتی مسوول بلندپایه فرهنگی یک مملکت تا این اندازه ناشی باشد، روی مردم آن کشور چه حسابی می کنند؟
۱۳۹۱/۰۱/۲۱
مطبوعات ایرانی به همت سیدفریدقاسمی
مشاهیر و مفاخر این وادی را هم در برابر ما نشاند تا دریابیم چه چهرههای فرهنگی بزرگی روزنامهنگار بودهاند؛ سید با این کارش واژه ژورنالیست را که غالبا از سر عناد بهکار گرفته میشد با معرفی مفاخر این رشته عمق داد... دعا میکنم کسالت فعلی سید هر چه زودتر برطرف شود و از تازهترین مرحله عزلت نشینی هم کمی فاصله بگیرد.
۱۳۹۱/۰۱/۲۷
چه چیز بر حاکمان مسلمان حرام است؟
امکان ارتباط مستقیم با حکام، صرفا برای آن نیست که فقیران و محتاجان و گرفتاران، با «عرض حاجت» و دراز کردن دست، ذلت سؤال و خفت درخواست را به نمایش گذارند و به لقمه نانی برسند، چه اینکه فلسفه این «بار عام» دادن، فراهم آمدن مجال دست بوسی نیست، بلکه این ارتباط برای آن است که فرمانروایان، از واقعیت های زندگی مردم اطلاع پیدا کنند، و بجای آنکه به اتکای گزارشهای مکتوب کارگزاران خود و یا به استناد نظرات دولتمردان، درباره ی وضع جامعه داوری نمایند، بر مبنای «مشاهدات» خود از «متن مردم» و «عموم شهروندان»، قضاوت کنند.
۱۳۹۱/۰۲/۲۷
تئاتر شهر میزبان "خواجه نصیرالدین"
بابک حمیدیان با "مکبث" در ایرانشهر
«چمران» در قاب تصویر حاتمیکیا
نمایشگاه نقاشیخط در گالری ساربان
"مشق مُشتاقی"در موزه هنرهای معاصر
اجرای گروه شهنازی در تالار وحدت
"این شرح بینهایت" با صدای کرامتی
رونمایی از "موسیقی نوروز و بهار ایرانی"
"تا اشکستان" در فرهنگسرای نیاوران
"آژانس شیشهای" انیمیشن میشود
"پس از سقوط" آرتور میلر در ایرانشهر
گرامیداشت درویش طالقانی در دوسالانه بینالمللی خوشنویسی ایران
سریال شهید چمران در مراحل پایانی
تحریم اکران برخی از فیلمها در حوزه هنری
"گلهای جنگ" در گالری اعتماد
نمایشگاه سالانهی انجمن مجسمهسازان
ساعت تولد بچهی سیزدهم
راد والاس / ملیسا وفایی کیا
حمام
سید علی موسوی
اژدهای پنجاه و یکم
هی وودبرون
سه فصل از سقای آب و ادب
سید مهدی شجاعی
دو شاه و دو هزارتو
خورخه لوئیس بورخس/م.طاهرنوکنده
فن اژدها کشی
علیرضا فتوحی سیاه پیرانی
کسی که آمدنی است
سید مهدی شجاعی
دعوا سر لحاف است
امید مهدی نژاد
با خاطرات کهنه به کابل بیا بهار
فایقه جواد مهاجر
این وزیر میشود، آن به زیر میشود
محمدکاظم کاظمی
لطف بهار عارفان در تو نگاه کردنست
محمدحسین شهریار
و بی خیال رها میکنی مرا در برف
مهرداد نصرتی
گام به گام درمان یک بیماری
رویا صدر
پیامهای تبریک رئیسجمهور
شهرام شکیبا
مناظرهی فردوسیپور با دهنمکی
محسن حدادی
دفاعسهمگینمیلانیاز"تسویهحساب"
محسن حدادی
نشستن با کتاب
برای غربت فتح
میان اشک و لبخند
10جلد برگزیدهی 2008
و اینک آخر الزمان...
سمیه کاووسی
مبادا خون سیاوش بر زمین بریزد
مرجان فولادوند
بوی پیراهن یوسف
حسین شرفخانلو
پیشنهاد شما
پشت جلد
فهرست
روی جلد
|
پیشنهاد ما
|
نقد و نظر
|
بازارچه
|
کتابخانه
|
نقطه سر خط
|
پیشنهاد شما
|
دیگران
|
شناسنامه
کلیه حقوق متعلق است به موسسه « میراث اهل قلم » . باز نشر مطالب با ذکر « کتاب نیوز » بلامانع است.
