فهرستی از کهن‌ترین اسناد بازمانده از دوره دوم مجلس شورای ملی که قدیمی‌ترین آنها به سال 1295 هجری قمری بازمی‌گردد، از سوی کتابخانه مجلس شورای اسلامی در کتاب «فهرست اسناد عریض دوره دوم مجلس شورای ملی» منتشر شد.

مریم نیل‌قاز، فهرست‌نویس بخش اسناد کتابخانه مجلس شورای اسلامی، در گفت‌وگو با ایبنا، با اعلام این که انتشار این فهرست هفته گذشته پایان یافت، عنوان کرد: این مجموعه دربردانده اسناد دوران مشروطه است. قدیمی‌ترین این سندها مربوط به سال 1295 هجری قمری درباره «فرمان ناصرالدین شاه و عدلیه» است.

وی با بیان این که آخرین سند این کتاب به دهم ذیقعده سال 1328 قمری و «تلگراف علماء، تجار و اصناف به مجلس درباره حرکت رییس‌الوزراء به فرنگ» تعلق دارد، بیان داشت: تمامی اسناد این مجموعه به عرایض دوره مشروطه که از سوی افراد گوناگون به مجلس آن زمان ارایه شده‌اند، اختصاص دارند.

نیل‌قاز مواجهه با عرایض اقشار گوناگون جامعه اعم از اقشار روشنفکر و روحانیون تا تهی‌دستان جامعه و طبقات پایین را از نکات بارز و جالب توجه در استخراج و بازخوانی اسناد دوره دوم مجلس شورای ملی خواند و گفت: هریک از این اقشار با زبان خود به طرح مشکلات و خواسته‌هایشان از مجلس وقت پرداخته‌اند که علاوه بر ارزش تاریخی، از نظر مردم‌شناسی و تاریخ اجتماعی نیز از ارزش فراوانی برخوردار است.

وی خاطرنشان کرد: در جریان مطالعه «فهرست اسناد عریض دوره دوم مجلس شورای ملی» که گاهی دچار آسیب‌ها و فرسودگی‌هایی بودند که خواندشان دشوار نشان می‌داد، کاملا مشهود بود که هر فردی خواستار برطرف شدن مشکلات و اصلاح و آبادانی منطقه و محل زندگی خویش بود. اغلب اسناد را نیز عرایض مربوط به مشکلات آب، مشکلات ارزی و منطقه‌ای تشکیل می‌دادند.

فهرست‌نویس بخش اسناد کتابخانه مجلس شورای اسلامی، استفاده از دو روش تطبیقی اسناد مرتبط و اسنادی را که در ظاهر با عرایض آن دوره ارتباطی نداشتند، اما از نظر زمانی یا مفهومی مرتبط بودند، از راهکارهای موثر در استخراج و تکمیل اطلاعات این فهرست عنوان کرد و گفت: اتمام این مجموعه زمانی بیش از یک سال و نیم طول کشید.

وی تنظیم تمامی اسناد مجموعه «فهرست اسناد عریض دوره دوم مجلس شورای ملی» را بر اساس تاریخ ماه‌های قمری عنوان کرد و گفت: برای استفاده بهتر کاربران از اطلاعات تاریخی این مجموعه، در انتهای اثر، جدولی تطبیقی از ماه‌های قمری، شمسی و میلادی قرار داده شده است.

نیل‌قاز فعالیت بر اسناد دوره‌های سوم تا پنجم مجلس شورای ملی را از دیگر فعالیت‌های در دست اقدام خود خواند و متذکر شد: اکنون فهرست اسناد دوره سوم مجلس شورای ملی که جلد دوم این مجموعه به شمار می‌رود را به اتمام رسانده‌ام، به‌گونه‌ای که پس از پایان‌یافتن کار نمایه‌سازی منتشر خواهد شد.

همچنین علی ططری، رییس مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی و پژوهشگر و مولف حوزه تاریخ معاصر، درباره اهمیت و ارزش انتشار فهرست این اسناد اظهار کرد: نخستین ‌باری است که فهرست تمامی اسناد مربوط به دوره مشروطه منتشر می‌شود.

وی با بیان این که «لازم است تمامی مراکز اسنادی فهرست اطلاعات خود را در اختیار پژوهشگران قرار دهند و علاوه بر ارایه آن در پایگاه اطلاعاتی به صورت کتاب نیز منتشر کنند» خاطرنشان کرد: با توجه به این که اسناد دوره نخست مجلس شورای به دلیل به توپ بسته شدن، از بین رفتند یا به یغما برده شدند، قدیمی‌ترین اطلاعات باقی‌مانده مربوط به اسناد سال 1326 است. دوره دوم مجلس شورای ملی که از آن زمان اطلاعاتی یافت می‌شود، از سال 1327 قمری کار خود را آغاز کرده است.

وی با اشاره به اهداف آتی مرکز اسناد کتابخانه مجلس شورای اسلامی بیان کرد: این مرکز تصمیم دارد تمامی اسناد عرایض 24 دوره مجلس شورای ملی را منتشر کند. اکنون نیز اسناد انتخابات مجلس شورای ملی در حال انتشار است.