نویسنده کتاب «اطلس شیعه» از این اثر تاریخی ـ مذهبی به عنوان دستنامه‌ای برای پژوهش‌های شیعه‌شناسی یاد کرد و گفت: این منبع می‌تواند آغاز فصل جدیدی برای شناخت تشیع باشد.

حجت‌الاسلام رسول جعفریان در گفت‌وگو با ایبنا، اظهار داشت: «اطلس شیعه» به نوعی ادامه «اطلس تاریخ اسلام» نوشته «حسین مونس» است که سال‌ها پیش به توصیه مقام معظم رهبری به زبان فارسی ترجمه شد.

وی با اشاره به این که سال 1382 سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح تصمیم گرفت اطلس شیعه‌ را طراحی کند، گفت: سال 86 مقدمات تدوین این اثر فراهم شد و نگارش آن تا مهر 87 پایان یافت.

جعفریان افزود: با توجه به این که اطلس کاملی نیز درباره تمامی اطلاعات مربوط به شهرهای ایران نداریم، جای خالی چنین اثری واقعا در میان آثار شیعی به چشم می‌آمد. «اطلس شیعه» کاری کاملا بکر است و امیدواریم در آینده تکمیل‌ و نقایص احتمالی آن نیز برطرف شود.

نویسنده درباره این کتاب مرجع متذکر شد: «اطلس شیعه» دربر دارنده تمامی اطلاعات تاریخ شیعه به صورت اجمالی همراه با 270 نقشه رنگی جغرافیایی و تعداد زیادی جدول است.

وی تصریح کرد: این اثر از تعریف و تاریخ شیعه در قرن اول (با تبیین نقش امیرالمومنین در جنگ‌های صدر اسلام) آغاز شده و پس از آن، دوره به دوره همراه با تقسیم‌بندی حوزه‌های جغرافیایی جهان اسلام، تاریخ شیعه را بررسی می‌کند. اطلس شیعه با الهام گرفتن از کتاب ارشاد شیخ مفید طراحی و تدوین شده است.

به اعتقاد نویسنده، در این کتاب تشیع به معنای وسیع آن مورد توجه قرار گرفته و اخبار اسماعیلیه، زیدیه و علویان نیز درج شده است. با این حال، جریان اصیل تشیع، جریان تشیع معتدل است که همان مذهب امامیه است و همیشه با وجود آن که در طول تاریخ مورد هجوم بوده، تلاش کرده با سایر مسلمانان همزیستی داشته باشد.

نویسنده با بیان این موضوع که بخش مفصلی از این اثر به تعریف شیعه، فرقه‌های شیعی، نقشه‌های مربوط به منطقه غدیر اختصاص دارد، یادآور شد: این کتاب از دوازده فصل تشکیل شده است که در آن علاوه بر اطلاعاتی درباره تشیع در ایران، مطلبی در زمینه تشیع در عراق، جزیرةالعرب، شامات، آفریقا، شبه قاره هند و افغانستان، قفقاز و ترکیه، اروپا و امریکا ذکر شده است.

وی با اشاره به این که اطلاعات مربوط به تاریخ اسلام از صحت و دقت بیشتری برخوردارند، گفت: اطلاعات تشیع در بخش‌هایی که مربوط به اروپا و آمریکاست، به دلیل عدم دسترسی به منابع دقیق و دشواری‌های کسب اطلاعات، شاید تا حدی ضعیف و نیازمند تحقیقات بیشتر باشند.

پژوهشگر تاریخ افزود: اطلاعات مربوط به هریک از ائمه اطهار(ع) اعم از مکان تولد، استقرار حوزه جهان اسلام در زمان آن حضرت، سفرهای معمولی و سیاسی این بزرگواران به انضمام نسب، خاندان، اجداد مادری و مدفن ایشان روی نقشه‌های مربوط به آن امام(ع) ترسیم شده است.

وی تدوین اطلاعات مربوط به دوازده امام(ع) و 40 مجتهد درجه یک تاریخ شیعه که مسیر آنها ادامه راه امامت و تفکر شیعی در دوران غیبت است را از دیگر ویژگی‌های این اطلس برشمرد.

جعفریان گفت: تبیین این موضوع که شیعیان در هر دوره‌ای چه تفکراتی داشتند، ویژگی‌های هر مکتب، شخصیت‌های برجسته و مراجع شیعه از سال 329 تا 1420 هجری قمری از دیگر اطلاعات این اثر دینی ـ جغرافیایی است.

نویسنده کتاب با تأکید بر این موضوع که این اطلس، اثری پژوهشی نیست، اما حاصل پژوهش به شمار می‌رود، گفت: در این کتاب سعی شده تمامی اطلاعات مربوط به شیعه و روند حرکت تفکرات و تغییرات قلمروی شیعی در دوران‌های گوناگون تاریخی به روشنی بیان شوند.

وی با اشاره به تحقیقات مفصلی که درباره تاریخ شیعه ایران انجام داده است، گفت: در ایران از ابتدا و با نخستین شهرهای شیعه نظیر قم، کاشان و مشهد، تبیین اطلاعات آغاز شده و نقشه‌های تکمیلی نیز در این راستا ترسیم شده‌اند. این نقشه‌ها دربر دارنده اطلاعاتی نظیر حرم قدیمی حضرت معصومه(س)، نسب‌نامه، خاندان اشعری‌ها در قم، حوزه‌های متأثر از قم، ائمه و رجال معروف قمی، تصاویری از قم فعلی، اطلاعاتی درباره دفاتر مراجع قم، موسسات فرهنگی و ... است.

جعفریان با بیان این که وجود امامزادگان متعدد‌ در ایران، علامت تشیع است، گفت: مشخصات تمامی امامزاده‌های ایران همراه با نقشه‌های قدیمی و جدید شهرهای گوناگون مذهبی در این اثر گردآوری و در مواقعی که نقشه‌ای از آن مکان یا دوره تاریخی به دست نیامده است، با استفاده از اطلاعات موجود به ترسیم حدودی نقشه‌ها اهتمام ورزیده‌ام.

وی یکی از نکات بارز این نقشه‌ها را در عین سادگی و پرهیز از مغشوش کردن تصاویر، تعیین مسیر تمامی مهاجرت‌های بزرگان شیعه، همراه با دروازهای شهرها، همسایگان و موقعیت جغرافیایی هریک از مکان‌ها دانست.

نویسنده و پژوهشگر تاریخ با اشاره به این موضوع که در تألیف و گردآوری اطلاعات مربوط به این اثر از پنج دانشجوی رشته تاریخ کمک گرفته است، گفت:‌ در تدوین اطلاعات مربوط به دیگر سرزمین‌های شیعی نظیر عراق و افغانستان از اطلاعات یک طلبه افغانی و یک دانشجوی مقطع دکترای عراقی استفاده و درباره نگارش مطالب مربوط به هندوستان نیز تا حد زیادی از تألیفات و تجارب خود از سفر به این سرزمین استفاده کردم.

وی از «اطلس شیعه» به عنوان اثری مرجع در پژوهش‌های دینی و تاریخی یاد کرد و گفت: در تدوین و طراحی این اطلس کوشیده‌ام از زیاده‌روی و گنجاندن مطالب غیر واقعی بپرهیزم و به هیچ وجه هدفم نشان‌دادن این موضوع نبود که شیعه، در اکثر نقاط دنیا راه یافته است، بلکه تنها می‌خواستم قلمروی شیعیان و روند فعالیت‌ها و اقدامات آنها را در طول زمان و ادوار گوناگون تاریخی نشان دهم.

چاپ اول کتاب مرجع «اطلس شیعه» از سوی سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح در شمارگان 500 نسخه، 744 صفحه، قطع سلطانی و بهای 800 هزار ریال در بیست و دومین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران طی مراسمی رونمایی و عرضه خواهد شد.